Όταν η «κούρσα» για τον Νότιο Πόλο οδήγησε στην πιο «ηρωική αποτυχία»

Δεν έχει περάσει πολύς καιρός από το αφιέρωμα της συγκεκριμένης στήλης στον Ρόαλντ Αμούνδσεν και το θρυλικό του επίτευγμα να βρεθεί πρώτος στον Νότιο Πόλο, εκεί που δεν είχε ξαναπατήσει ποτέ ανθρώπου πόδι. Τώρα θα επικεντρωθούμε στον μεγάλο χαμένο της συγκεκριμένης «κούρσας», ο οποίος βρέθηκε μετά από υπεράνθρωπες προσπάθειες στον πιο αφιλόξενο τόπο του πλανήτη για να συνειδητοποιήσει, όμως, πως κάποιος άλλος τον είχε προλάβει...

Συγκεκριμένα, σαν σήμερα, στις 17 Ιανουαρίου 1912, ο Βρετανός εξερευνητής Ρόμπερτ Φάλκον Σκοτ έφτασε στον Νότιο Πόλο, μόνο για να διαπιστώσει ότι είχε ήδη ηττηθεί. Εκεί, στο πιο αφιλόξενο σημείο του πλανήτη, τον περίμενε να ανεμίζει η νορβηγική σημαία, καρφωμένη από τον Ρόαλντ Αμούνδσεν έναν ολόκληρο μήνα νωρίτερα, στις 14 Δεκεμβρίου 1911. Ήταν η στιγμή που ο αγώνας για την κατάκτηση του Πόλου είχε κριθεί οριστικά.

Η τεχνολογία έχασε από τη φύση

Η αποστολή του Σκοτ, γνωστή ως Terra Nova Expedition, ήταν η μεγαλύτερη, ακριβότερη και –θεωρητικά– καλύτερα εξοπλισμένη που είχε επιχειρήσει ποτέ να φτάσει στον Νότιο Πόλο. Όταν το πλοίο αγκυροβόλησε στον κόλπο McMurdo, μια αναγνωριστική ομάδα εντόπισε κάτι ανησυχητικό: ίχνη άλλης ευρωπαϊκής αποστολής. Ήταν οι Νορβηγοί του Αμούνδσεν. Ο αγώνας είχε ήδη ξεκινήσει, αλλά οι όροι δεν ήταν ίσοι.

Ο Σκοτ -δίνοντας έμφαση στην τεχνολογία της εποχής- βασίστηκε σε μηχανικά έλκηθρα και πόνι, επιλογές που αποδείχθηκαν καταστροφικές στο ακραίο ψύχος της Ανταρκτικής. Τα έλκηθρα χάλασαν γρήγορα, τα ζώα δεν άντεξαν, και οι άνδρες αναγκάστηκαν να σύρουν μόνοι τους τα φορτία. Αντίθετα, ο Αμούνδσεν, με βαθιά γνώση των τεχνικών των Ινουίτ, χρησιμοποίησε σκυλιά έλκηθρου, ελαφρύ εξοπλισμό και γούνες, προσαρμοσμένες στο περιβάλλον.

Μάλιστα, η επιλογή του να φάνε κάποια από τα σκυλιά, όταν πια τα έλκηθρα είχαν ελαφρύνει από τις προμήθειες, αποδείχθηκε σωτήρια καθώς η διατροφή με φρέσκο κρέας προστάτευσε την ομάδα του από το σκορβούτο.

«Μεγαλοδύναμε Θεέ, τι απαίσιος τόπος»

Έτσι, ο Αμούνδσεν έφτασε πρώτος στον Πόλο, κατέγραψε με ακρίβεια τη θέση, έστησε τη σημαία της Νορβηγίας και άφησε επιστολή για τον Σκοτ, ώστε να υπάρχει αδιαμφισβήτητη απόδειξη της επιτυχίας του. Η επιστροφή του ήταν υποδειγματική: και τα πέντε μέλη της αποστολής γύρισαν σώα στη βάση τους.

Για τον Σκοτ και τους άνδρες του, η εμπειρία ήταν εντελώς διαφορετική. Όταν έφτασαν στον Πόλο και αντίκρισαν τη νορβηγική σημαία, ο Σκοτ σημείωσε στο ημερολόγιό του τη φράση που έμεινε στην Ιστορία: «Μεγαλοδύναμε Θεέ, τι απαίσιος τόπος». Η απογοήτευση ήταν μόνο η αρχή.

Τραγικό τέλος παρά τις πράξεις αυτοθυσίας

Το ταξίδι της επιστροφής εξελίχθηκε σε τραγωδία. Οι θερμοκρασίες κατρακύλησαν ακόμη περισσότερο, οι προμήθειες εξαντλήθηκαν, τα κρυοπαγήματα και το σκορβούτο θέριζαν. Ο αξιωματικός Λόρενς Όουτς, βαριά τραυματισμένος και ανίκανος να συνεχίσει, βγήκε συνειδητά από τη σκηνή μέσα στη χιονοθύελλα, λέγοντας «βγαίνω έξω και μπορεί να αργήσω λίγο», σε μια πράξη αυτοθυσίας που έμεινε σύμβολο ηρωισμού. Παρ’ όλα αυτά, ούτε η θυσία του στάθηκε αρκετή. Ο Σκοτ και οι δύο τελευταίοι σύντροφοί του πέθαναν λίγες ημέρες αργότερα, μόλις 18 χιλιόμετρα από μια αποθήκη εφοδίων.

Ο Σκοτ πέρασε στην Ιστορία ως το αρχέτυπο της «ηρωικής αποτυχίας», σύμβολο θάρρους και επιμονής απέναντι στο αναπόφευκτο. Ο Αμούνδσεν, αντίθετα, αντιπροσώπευσε τη νίκη της προετοιμασίας, της γνώσης και της προσαρμογής. Όπως παραδέχθηκε αργότερα ο Έρνεστ Σάκλτον, χωρίς ίχνος αλαζονείας, ο Αμούδσεν θριάμβευσε «με τρόπο αθόρυβο, αλλά απόλυτο».

Η 17η Ιανουαρίου 1912 δεν είναι απλώς μια ημερομηνία εξερεύνησης. Είναι μια υπενθύμιση ότι στην Ιστορία δεν κερδίζει πάντα ο πιο γενναίος, αλλά εκείνος που κατανοεί καλύτερα τα όρια του ανθρώπου και τη δύναμη της φύσης.